Podpowiadamy, jak rozpocząć przygodę z ogrodnictwem ekologicznym oraz które zabiegi możemy wykonać jeszcze tej jesieni.
Warzywnik ekologiczny, czyli jaki?
Złotą zasadą ogrodnictwa ekologicznego jest rezygnacja z syntetycznych środków ochrony roślin i nawozów nieorganicznych. W zamian wykorzystuje się naturalne metody walki z chorobami i szkodnikami roślin (pożyteczne owady, ptaki i mikroorganizmy, wyciągi pochodzenia roślinnego). Żyzność gleby utrzymywana jest dzięki:
- odpowiedniemu zmianowaniu, czyli kolejności uprawianych po sobie roślin;
- stosowaniu materiałów organicznych (kompost, obornik, rośliny uprawiane na zielone nawozy);
- prawidłowej uprawie obejmującej wszelkie działania zmierzające do zachowania gleby w dobrej kulturze, takie jak coroczne zimowe przekopanie zagonów warzywnych czy stosowanie ściółek.
Do tematu uprawy roślin w systemie ekologicznym będziemy z pewnością wracali w kolejnych artykułach, w których przybliżymy każdy z wyżej wspomnianych aspektów.
W roli głównej… kompost
Jesienią łatwo możemy go wyprodukować z nieporażonych przez choroby pozostałości letnich kwiatów, które już przekwitły, resztek warzyw i owoców, skorupek jaj, fusów po kawie i herbacie, trawy czy chwastów, które nie wydały nasion – będzie wówczas gotowy do spożytkowania pod koniec lata lub jesienią kolejnego roku. Szczegóły na temat produkcji własnego kompostu przedstawimy w następnym artykule, tymczasem kilka słów o przygotowaniu stanowiska pod kompostownik.
Kompostownik dobrze jest założyć w miejscu osłoniętym od wiatru, niebezpośrednio nasłonecznionym, na równym podłożu z przepuszczalną glebą. Zadbajmy o to, aby kompostownik nie miał dna – umożliwimy wówczas dostęp do materii organicznej dżdżownicom i pożytecznym mikroorganizmom, a nadmiar wody będzie mógł swobodnie spływać. W handlu dostępne są plastikowe oraz drewniane pojemniki na kompost, jedno- lub trójkomorowe.
W przypadku plastikowych pojemników warto zwrócić uwagę na to, czy dany model jest wyposażony w termoizolację – ograniczymy w ten sposób ryzyko hamowania tempa rozkładu materii organicznej przy niskiej temperaturze. Godnym polecenia rozwiązaniem jest wybór plastikowej beczki zamontowanej na stalowej ramie (tzw. bęben kompostowy), która umożliwia jej obracanie. Obracając bęben 2-3 razy w tygodniu, mieszamy i napowietrzamy kompost, co znacznie przyspiesza tempo rozkładu (latem proces kompostowania może zostać zakończony nawet w ciągu miesiąca).
Drewniany pojemnik trójkomorowy jest bardzo dobrym rozwiązaniem do ciągłej produkcji kompostu. Po całkowitym zapełnieniu pierwszej komory, gdy jej zawartość jest wyraźnie zagrzana, przekładamy 2/3 materiału do drugiej komory, a pierwszą dopełniamy nową dawką odpadów organicznych. Gdy zawartość pierwszej komory będzie ponownie wyraźnie zagrzana, materiał z drugiej komory przekładamy do trzeciej, a w drugiej umieszczamy materiał z komory pierwszej itd. W ten sposób w pierwszej komorze mamy świeży materiał organiczny, w drugiej – materiał rozkładający się, a w trzeciej – kompost gotowy do użycia w ogrodzie.
Grunt to nie leżeć odłogiem, czyli o uprawie roślin okrywowy
Rośliny okrywowe to POPLONY wysiewane latem lub jesienią po zbiorze warzyw i pozostawiane w gruncie na zimę. Ich zadaniem jest ochrona gleby przed erozją i utratą wody, zapobieganie wypłukaniu składników pokarmowychw głąb profilu glebowego (zwiększenie ich dostępności dla gatunków będących celem uprawy), poprawa struktury gleby i ograniczenie zachwaszczenia. Jeśli zależy nam na uzyskaniu obfitych plonów warzyw, sezon w ogrodzie powinniśmy zakończyć wysiewem poplonu.
W przypadku poplonów wkopywanych w glebę latem lub jesienią kolejnego sezonu, wysiew lub sadzenie warzyw będzie miał miejsce wiosną w roku następnym, gdy wymieszana z glebą materia organiczna ulegnie rozkładowi. Wniesiemy wówczas do gleby duże ilości materii organicznej, ale trzeba się będzie liczyć z tym, że na wysiew warzyw trzeba będzie poczekać. Jeśli zależy nam na uzyskaniu plonów warzyw w kolejnym roku, na jesienny poplon wybierzmy rośliny o krótkim okresie wegetacji, które rosną szybko i będzie można wymieszać je z glebą jeszcze przed zimą, a na wiosnę wysiać warzywa do wzbogaconej w materię organiczną gleby. Poplony siejemy od połowy sierpnia – mogą być to: rzodkiewka, kalarepa (nie uprawiamy tych gatunków na stanowisku zajmowanym wcześniej przez warzywa kapustowate), szpinak, roszponka czy endywia. Pod koniec listopada lub na początku grudnia, jeśli grunt nie jest jeszcze zamarznięty, wkopujemy rośliny w glebę. Innym rozwiązaniem dobrym dla ogrodników, którzy nie chcą rezygnować z plonu głównego warzyw, jest zastosowanie żywych ściółek – więcej szczegółów przedstawiamy w dalszej części artykułu.
Poniżej przykłady poplonów uprawianych w celu wzbogacenia gleby w materię organiczną.
Letni termin wysiewu:
- lucerna nerkowata (wkopujemy w glebę mniej więcej po roku od wysiewu; uprawa lucerny na zieloną masę zalecana jest planowaną uprawą warzyw kapustowatych i psiankowatych – podział na rośliny botaniczne w dalszej części artykułu);
- lucerna siewna (siejemy do połowy lata i wkopujemy w glebę wiosną kolejnego roku, możemy też w trakcie uprawy kilkakrotnie przycinać, aby pobudzić wytworzenie większej ilości zielonej masy);
- facelia błękitna (zalecana dla rejonów o łagodnych zimach, wysiew pod koniec lata, wkopujemy w glebę wczesną wiosną kolejnego roku; dobry przedplon dla warzyw okopowych – ziemniaka, marchwi, buraka);
- wyka siewna (wysiew późnym latem, wkopujemy w glebę wczesną wiosną kolejnego roku; sprawdzi się przed planowaną uprawą azotolubnych gatunków warzyw z rodziny kapustowatych);
- gorczyca biała (wkopujemy w glebę jesienią tego samego roku, jeśli wysiana późnym latem, można zrobić to wiosną kolejnego roku; ogranicza populację szkodników warzyw – nicieni oraz drutowców).
Jesienny termin wysiewu:
- żyto zwyczajne (można wkopać w glebę pod koniec następnego sezonu; polecane dla gleb słabych, mało zasobnych w składniki pokarmowe, gdyż samo ma małe wymagania i bez trudu wytworzy zieloną masę);
- bób (wkopujemy w glebę późnym latem następnego roku; polecany dla gleb ubogich w azot).
Szczególnym rodzajem roślin okrywowych są ŻYWE ŚCIÓŁKI rosnące współrzędnie z gatunkami uprawnymi – w tej roli znakomicie sprawdza się odstraszająca nicienie aksamitka czy wzbogacająca glebę w azot seradela. Żywe ściółki siejemy 6-8 tygodni po wysadzeniu rozsady warzyw do gruntu, pasowo w międzyrzędzia, zostawiając 20-30 cm wolnej przestrzeni od gatunku uprawnego. Przez cały okres uprawy roślin przeznaczonych na plon główny należy pamiętać o systematycznym koszeniu wsiewki przy użyciu np. podkaszarki, aby nie konkurowała z rośliną uprawną o miejsce, światło i składniki pokarmowe. Pokosu nie usuwamy ze stanowiska, pozwalamy mu się rozłożyć, aby wprowadzić materię organiczną do gleby. Gatunki warzyw pozytywnie reagujące na obecność żywych ściółek to burak ćwikłowy, marchew, por, cebula, pomidor, papryka oraz ogórek.
Prace w ogrodzie
Jesienny wysiew warzyw umożliwia przyspieszenie zbioru o 2-3 tygodnie w porównaniu z warzywami wysianymi wiosną. Powinien być poprzedzony starannym przygotowaniem stanowiska. Wybieramy miejsce dobrze nasłonecznione i zabezpieczone przed wiatrem. Glebę dokładnie odchwaszczamy, przekopujemy na 5 cm i mieszamy z kompostem. Po około 2 tygodniach przystępujemy do siewu warzyw. Nasiona umieszczamy w glebie na głębokości około 2-3 cm. Do sadzenia wybieramy cebule o średnicy około 2-2,5 cm. Cebule i ząbki czosnku należy sadzić na głębokości około 5 cm.
Wystrzegajmy się wysiewania roślin należących do tej samej rodziny botanicznej bezpośrednio po sobie. Pomiędzy uprawą na tym samym stanowisku dwóch blisko spokrewnionych gatunków zaleca się kilkuletnią przerwę, podczas której uprawiamy gatunkiz innych rodzin.
Poprawne zmianowanie ułatwi poniższa ściąga:
- warzywa amarylkowate: cebula, czosnek, por, szalotka, szczypiorek;
- warzywa astrowate: cykoria, endywia, karczoch, sałata, skorzonera;
- warzywa bobowate: bób, ciecierzyca, fasola, groch, soczewica, soja;
- warzywa dyniowate: cukinia, dynia, melon, ogórek, patison;
- warzywa kapustowate: brokuł, brukiew, jarmuż, kalafior, kalarepa, kapusty (brukselska, chińska, głowiasta biała i czerwona, pekińska, włoska), rzepa, rzodkiewka;
- warzywa komosowate: burak, szpinak;
- warzywa psiankowate: bakłażan, papryka, pomidor, ziemniak;
- warzywa rdestowate: rabarbar, szczaw;
- warzywa selerowate: koper, marchew, pietruszka, seler
Przy planowaniu płodozmianu warto mieć na uwadze głębokość korzenienia się roślin. Uprawa na tym samym stanowisku naprzemiennie warzyw o płytkim systemie korzeniowym (np. cebula, warzywa z rodziny dyniowatych, szpinak, sałata) z warzywami korzeniącymi się głęboko (np. burak, marchew, pietruszka, wysokie odmiany pomidorów) przekłada się na dobre wykorzystanie składników pokarmowych z różnych poziomów profilu glebowego, co ogranicza ryzyko wyjałowienia gleby, a tym samym zużycie nawozów.Ponadto układając płodozmian warto sugerować się wymaganiami pokarmowymi poszczególnych warzyw. Po zastosowaniu obornika lub kompostu w pierwszym roku zalecasię uprawę warzyw kapustowatych oraz dyniowatych, w drugim roku – warzyw amarylkowatych, psiankowatych, pietruszki, marchwi i sałaty, a w trzecim roku – warzyw bobowatych oraz wysokich odmian pomidorów.
Bardziej szczegółowym zaleceniom co do sadzenia obok siebie gatunków z różnych rodzin, ich wzajemnemu pozytywnemu oraz negatywnemu oddziaływaniu poświęcimy osobny artykuł.
Terminy jesiennego siewu/sadzenia warzyw:
| Gatunek | Termin siewu/sadzenia | Rozstawa* | Polecane odmiany |
| Szpinak | wrzesień | 30 x 10 cm | ‘Matador’‘Olbrzym Zimowy’‘Prima F1’ |
| Roszponka | wrzesień | 20 x 10 cm | ‘Cavallo’‘Etampes’‘Verte de Cambrai’ |
| Cebula | październik | 20 x 5 cm | ‘Czerniakowska’‘Rawska’‘Żytawska’ |
| Czosnek | październik | 30 x 10 cm | ‘Arkus’‘Harnaś’‘Ornak’ |
| Koper | listopad-grudzień | W rzędach co 15-20 cm (nasiona zmieszać z piaskiem lub torfem, by uniknąć zbytniego zagęszczenia w rzędzie) | ‘Amat’‘Lukkulus’‘Szmaragd’ |
| Marchew | listopad-grudzień | W rzędach co 15-20 cm (nasiona zmieszać z piaskiem lub torfem, by uniknąć zbytniego zagęszczenia w rzędzie) | ‘Amsterdamska’‘Calibra F1’‘Kalina F1’ |
| Pietruszka | listopad-grudzień | W rzędach co 15-20 cm (nasiona zmieszać z piaskiem lub torfem, by uniknąć zbytniego zagęszczenia w rzędzie) | ‘Cukrowa’‘Kaśka’‘Lenka’ |
*pierwsza liczba oznacza szerokość międzyrzędzi, druga – odległość między roślinami w rzędzie
Jesień to czas zbiorów późnych odmian warzyw gruntowych oraz gatunków uprawianych na jesienny poplon. Najwcześniej należy zebrać ciepłolubne warzywa z rodziny dyniowatych oraz psiankowatych, dla których spadek temperatury do kilku stopni powyżej zera może być zabójczy. Z kolei zbiór brukselki i jarmużu po przemrożeniu ma korzystny wpływ na ich smak.
W tabeli przedstawiamy terminy zbiorów poszczególnych warzyw:
| Gatunek | Termin zbioru |
| Cukinia | pierwsza połowa września |
| Ogórek | pierwsza połowa września |
| Papryka | pierwsza połowa września |
| Pomidor | pierwsza połowa września |
| Marchew | koniec września |
| Seler naciowy | koniec września |
| Brokuł | koniec września |
| Burak ćwikłowy | koniec września |
| Cebula | koniec września |
| Kalafior | koniec września |
| Chrzan | druga połowa października |
| Kapusta głowiasta | druga połowa października |
| Pietruszka | druga połowa października |
| Por | druga połowa października |
| Szpinak | druga połowa października |
| Jarmuż | koniec października |
| Kapusta brukselska | koniec października |
| Seler korzeniowy | październik-listopa |
2 komentarze