Wiosna już w pełni, a więc w ogrodach, na działkach, a także wśród zieleni miejskiej królują lilaki, czyli bzy. Dorodne krzewy gęsto obsypane upojnie pachnącymi, zebranymi w okazałe wiechy kwiatami cieszą oko każdego miłośnika roślin. W uprawie i na terenach zieleni można spotkać różne gatunki lilaków, jednak dwa spośród nich są szczególnie chętnie wybierane do rozmaitych nasadzeń. Wyjaśniamy różnice między lilakiem pospolitym a lilakiem Meyera oraz zdradzamy tajniki uprawy tych krzewów – odpowiednio pielęgnowane odwdzięczą się bujnym kwitnieniem!
Lilak pospolity a lilak Meyera
Cechą wspólną obu gatunków jest termin kwitnienia, który przypada na maj. Kwiatostany lilaka pospolitego dojrzewają wcześniej, bo już z początkiem miesiąca, natomiast lilak Meyera zakwita w drugiej połowie maja lub na początku czerwca, często kwitnąc ponownie w sierpniu. Kwiaty lilaków utrzymują się na pędach około dwóch tygodni i wydzielają przyjemną, silną woń, przywabiającą owady zapylające (ze względu na charakterystyczną budowę kwiatu najskuteczniejszymi zapylaczami lilaków są motyle, licznie odwiedzające kwitnące krzewy). Warto więc uwzględnić oba gatunki przy planowaniu nasadzeń, aby zatrzymać zapach jednych z najpopularniejszych wiosennych kwiatów na dłużej w Waszym ogrodzie. Świetnie nadają się także na kwiat cięty – o tym w dalszej części artykułu.
Lilak pospolity łatwo dziczeje, tworząc rozległe zarośla na terenach wiejskich, miedzach, brzegach lasów. Ekspansywność krzewu można ujarzmić poprzez umiejętne usuwanie odrostów korzeniowych (więcej informacji podajemy pod koniec artykułu). Jeśli zaniedbamy ten aspekt, lilak pospolity bez trudu rozrośnie się i zagłuszy inne rośliny, zwłaszcza w małym ogrodzie. Ponadto gatunek ten, choć uznawany za podstawowy krzew ozdobny w polskich ogrodach, nie ma dużej wartości dekoracyjnej poza okresem kwitnienia ze względu na mało atrakcyjną sylwetkę (mimo iż liście opadają późno, zachowując zielone wybarwienie do późnej jesieni). Przeciwieństwem jest lilak Meyera – nie tworzy odrostów korzeniowych i posiada bardzo dekoracyjną sylwetkę, którą wyeksponujemy, sadząc krzew jako soliter. Kwiaty u tego gatunku pojawiają się już na krzewach, które osiągnęły zaledwie 30 cm wysokości. Dorasta do mniejszych rozmiarów niż lilak pospolity, można więc szczególnie polecić go właścicielom kompaktowych ogrodów przydomowych.
Gdzie posadzić lilaki?
Lilaki mogą być sadzone jako:
- solitery na trawniku,
- przy wejściu do ogrodu lub w innych reprezentacyjnych miejscach, gdzie zapach krzewów powita gości (lilak Meyera),
- formowane niskie żywopłoty (lilak Meyera),
- nieformowane wysokie żywopłoty i szpalery, w charakterze alei (lilak pospolity),
- rośliny w pojemnikach na słoneczny taras (lilak Meyera).
Oba gatunki preferują stanowiska w pełni nasłonecznione, z wilgotną, próchniczną glebą o pH bliskim 8. Wybierając towarzystwo innych roślin, warto mieć na względzie podobne wymagania glebowe. Zwracamy też uwagę na termin kwitnienia, aby po przekwitnięciu lilaków podnieść walory dekoracyjne danego zakątka ogrodu i zamaskować mało atrakcyjne krzewy (dotyczy to szczególnie lilaka pospolitego). W nasadzeniach grupowych dobrze postawić na rośliny niskie, które umieścimy na tle lilaków oraz o jasnych liściach, które będą wyróżniały się w zestawieniu z głęboką zielenią liści bzów (np. berberys, trzmielina). Pięknie zaprezentują się także lilaki poprzetykane egzemplarzami głogów o białych kwiatach (kwitnące na przełomie kwietnia i maja) oraz jaśminowców (kwitnące od maja do lipca). Efektowne zestawienie z lilakami stworzą krzewy o późniejszym terminie kwitnienia – budleja Dawida, róża pomarszczona czy piwonie. Doskonałe tło dla lilaków stanowią rośliny iglaste – dobrym wyborem będzie cis, kosodrzewina, świerk serbski czy modrzewie. Posadzone u podnóża lilaków byliny, takie jak liliowce czy rozchodniki, doskonale zamaskują ogołocone dolne pędy krzewów, ubarwiając ogród latem i wczesną jesienią.
Odmiany ogrodowe lilaka
Lilak Meyera jest praktycznie dostępny tylko w jednej odmianie ‘Palibin’. Tworzy ona purpurowofioletowe kwiaty, drobniejsze niż u lilaka pospolitego, zebrane w liczne, krótkie, gęste kwiatostany. Cenną zaletą tej odmiany jest wczesny okres wchodzenia w fazę generatywną – pierwsze kwiatostany pojawiają się już na bardzo młodych roślinach. Doskonale nadaje się na niskie żywopłoty. Ładnie prezentuje się posadzony w pobliżu furtki prowadzącej na posesję, przy tarasie lub pod oknem balkonu. Z uwagi na przyjemny, mocny zapach kwiatów, warto go posadzić w miejscach, w których często przebywamy. Krzew nadaje się ponadto do uprawy w pojemnikach. W sprzedaży można spotkać także rośliny prowadzone w formie drzewka.
Lilak pospolity dostępny jest w odcieniach fioletu, różu oraz bieli. Niektóre odmiany, jak np. ‘Sensation’ wykształcają kwiaty fioletowe z białym obrzeżeniem. Ciekawą propozycją jest odmiana ‘Krasawica Moskwy’, czasem sprzedawana pod nazwą ‘Beauty of Moscow’. Jej kwiaty w fazie pąka mają ciemniejszy, różowy odcień, a po rozwinięciu osiągają barwę różowoperłową. Miłośnicy nietuzinkowej kolorystyki upodobają sobie lilaki o liściach pstrych, które można spotkać m. in. u odmiany ‘Aucubaefolia’.
Zabiegi pielęgnacyjne
Sadzenie lilaków nie wymaga specjalnych przygotowań. Wystarczy wykopać dołek dwukrotnie głębszy niż wysokość bryły korzeniowej i wypełnić go kompostem. Następnie zakopać roślinę na taką głębokość, na jakiej rosła w szkółce bądź w pojemniku oraz obficie podlać. Pielęgnacja młodych roślin lilaka pospolitego i lilaka Meyera polega na regularnym, umiarkowanym podlewaniu. Aby rośliny się przyjęły, gleba powinna być stale lekko wilgotna. Jest to szczególnie istotne w przypadku roślin, które nie weszły jeszcze w fazę generatywną, czyli takich, które są zbyt młode, by zakwitnąć.
Lilaki tolerują suszę, o ile dobrze się przyjmą i mają zapewnione odpowiednie warunki świetlne i glebowe. Starszych okazów nie podlewamy zbyt często, a jedynie w okresach niedoboru wody i braku opadów.
Dokarmianie
Co roku krzewy powinny być dokarmiane, najlepiej późną wiosną, po wykonaniu cięcia. W tym celu można zaopatrzyć się w nawóz przeznaczony do roślin kwitnących. My szczególnie polecamy ekologiczne nawozy, dostępne w naszym sklepie. Dobre rezultaty przynosi też ściółkowanie rozłożonym obornikiem lub kompostem.
Cięcie
Cięcie należy przeprowadzać każdorazowo po zakończeniu kwitnienia. Jest to niezwykle ważne, ponieważ krzewy te kwitną na rocznych pędach i potrzebują czasu na regenerację, aby wypuścić młode, silne przyrosty, na których kolejnej wiosny pojawią się kwiatostany. Zbyt późno wykonany zabieg skutkuje tym, że pozbawimy rośliny możliwości zawiązania pąków kwiatowych na przyszły sezon. Wystarczy niezwłocznie po przekwitnięciu usunąć kwiatostany wraz z fragmentem pędu, najlepiej ok. 1 cm nad miejscem, z którego wyrasta para młodych pąków. Podczas cięcia pozbywamy się również martwych i zdeformowanych pędów. Lilaki niedawno posadzone, które jeszcze nie kwitły, wymagają bardzo oszczędnego cięcia – na wiosnę wycinamy jedynie gałązki połamane, przemarznięte czy krzyżujące się ze sobą.
W celu odmłodzenia zbyt wysokich lub słabo zagęszczonych krzewów należy co roku wczesną wiosną wyciąć tuż przy ziemi po 1-2 najstarsze pędy, aby w ich miejscu wyrosły nowe. Usuwamy również gałęzie zbyt długie, krzyżujące się ze sobą i nadmiernie zagęszczające koronę. Ważne, aby przeprowadzać zabieg odmładzania nie radykalnie, a stopniowo, a kondycja rośliny z roku na rok będzie ulegała poprawie.
Lilaki są bardzo odporne na mróz, nie wymagają więc w tej kwestii specjalnego traktowania. Zimowe okrycia możemy zastosować jedynie dla roślin młodych i uprawianych w pojemnikach, owijając ścianki donicy agrowłókniną i stawiając pojemnik na styropianie lub płycie drewnianej.
Bez w wazonie
Ścięte kwiatostany lilaków utrzymują się w wazonie przez około tydzień, po tym czasie zauważalne są pierwsze objawy więdnięcia. Istnieją jednak pewne metody, dzięki którym zapach bzu w Waszym domu może gościć dłużej – podpowiadamy, jak to osiągnąć!
Po pierwsze, istotna jest pora ścinania kwiatostanów – najtrwalsze będą kwiaty ścięte wczesnym rankiem lub pod wieczór. Uwaga: gałązki ścinamy sekatorem, a nie urywamy! Następnie usuwamy dolne listki z pędu, aby nie zgniły po umieszczeniu w wazonie. Dobrze jest przyciąć pędy pod skosem, aby zwiększyć powierzchnię pobierania wody. Kolejnym zabiegiem przedłużającym trwałość kwiatów ciętych jest umieszczenie świeżo ściętych gałązek bzu we wrzątku na maksymalnie pół minuty. Po tym zabiegu układamy pędy lilaka w wazonie, wypełniając naczynie odstaną (nie prosto z kranu) wodą o temperaturze pokojowej. Istotne, aby wodę w wazonie wymieniać przynajmniej raz, a najlepiej dwa razy dziennie, każdorazowo przemywając śliskie końcówki gałązek, które możemy delikatnie podciąć. Oprócz podstawowej czynności jak wymiana wody dobrą praktyką jest dodanie kilku kropel zakupionej w sklepie ogrodniczym odżywki do roślin kwitnących, łyżeczki cukru albo kwasku cytrynowego w proporcji 0,5 g na 1 l wody. Jeśli pomimo odpowiedniej pielęgnacji bez w wazonie więdnie, możemy zafundować mu „kąpiel”, umieszczając pędy w całości w naczyniu z zimną, odstaną wodą na dwie godziny. Po tym czasie otrzepujemy gałązki z wody i ponownie wstawiamy do wazonu. „Kąpiel” to także dobry sposób na ożywienie ściętych pędów lilaka, które utraciły wigor np. w transporcie z miejsca sprzedaży do domu.
Najczęstsze problemy w uprawie lilaków
Mączniak
Stanowi większe zagrożenie w uprawie lilaka pospolitego (lilak Meyera charakteryzuje się wysoką odpornością na chorobę). Spore szanse na powstrzymanie choroby mamy wtedy, gdy rozpoczynamy walkę niezwłocznie po zauważeniu pierwszych objawów, czyli białego, mączystego nalotu na wierzchniej stronie blaszek liściowych pojawiającego się wiosną, przy ciepłej pogodzie. Warto zapoznać się z ofertą fungicydów dostępnych w handlu, wybrać 2-3 rodzaje preparatów (zawierające różne substancje aktywne) i stosować je zamiennie (zmniejszamy wówczas ryzyko wystąpienia odporności patogenu na daną substancję aktywną, co mogłoby przełożyć się na mało skuteczną walkę z chorobą). Możemy również sięgnąć po produkty na bazie wyciągów roślinnych, szczególnie polecane dla użytkowników praktykujących ogrodnictwo ekologiczne. W ramach profilaktyki istotne jest regularne cięcie krzewów, sprzyjające poprawie cyrkulacji powietrza między gałęziami.
Odrosty korzeniowe
Lilak pospolity łatwo wybija w pędy z korzeni – fakt ten może nieco uprzykrzyć życie ogrodnikom, zwłaszcza jeśli krzew został posadzony jako soliter na regularnie koszonym trawniku dywanowym. Częste i zbyt wysokie przycinanie odrostów korzeniowych nie jest rozwiązaniem – w ten sposób pobudzamy je tylko do bardziej intensywnego wzrostu, doprowadzając do ekspansji rośliny w ogrodzie. Aby walka z odrostami była bardziej skuteczna, należy odkopać korzeń, z którego wyrastają i za pomocą sekatora usunąć pędy przy samej nasadzie. Ranę po cięciu warto zabezpieczyć preparatem grzybobójczym. Korzeń zakopujemy dopiero wówczas, gdy potraktowane fungicydem miejsce po cięciu przeschnie. Dodatkowo przy wykonywaniu zabiegów pielęgnacyjnych z wykorzystaniem szpadla lub grabi należy wystrzegać się zranienia korzeni lilaków – zareagują wówczas nasilonym wytwarzaniem odrostów.
Jeśli posiadamy nowo zakupione sadzonki odmian ogrodowych oczkowanych na siewkach lilaka pospolitego, należy umieszczać je w gruncie głębiej niż rosły w szkółce. Rośliny wówczas „usamodzielniają się” – tworzą korzenie przybyszowe w miejscu okulizacji i odrzucają podkładkę, która mogłaby zagłuszyć z biegiem czasu szlachetną część krzewu i przysporzyć ogrodnikom mnóstwo pracy przy usuwaniu odrostów korzeniowych.
Słabe kwitnienie
Często jest spowodowane zaniedbaniem przy usuwaniu przekwitłych kwiatostanów, jednak nie jest to jedyna możliwa przyczyna. W wielu przypadkach słabo kwitnące lilaki to rośliny stare, zdziczałe, wymagające odmładzającego cięcia, które opisaliśmy powyżej.
Lilaki to bardzo wdzięczne w uprawie rośliny. Niebagatelne znaczenie w ich pielęgnacji ma systematyczność. Nie musimy się zatem martwić, że nie jesteśmy wystarczająco doświadczonymi ogrodnikami, aby poradzić sobie z utrzymaniem tych pięknych krzewów. Regularnie przycinane i corocznie nawożone sprawią, że każdej wiosny poczujecie się jak w rajskim ogrodzie!
