Jesień wśród wrzosów. Jak założyć wrzosowisko w ogrodzie?

Fioletowy dywan niczym ze słonecznej leśnej polany kwitnący przez cały sezon? To możliwe! A czy wrzosy muszą być koniecznie fioletowe? Oczywiście, że nie!  Podpowiadamy, jak zaaranżować w ogrodzie wrzosowisko i udzielamy porad dotyczących pielęgnacji tego typu nasadzeń. 

Czy wrzosowisko może kwitnąć przez cały rok?

Odpowiedni dobór gatunków i odmian roślin z rodziny wrzosowatych pozwoli uzyskać wrzosowisko kwitnące nieprzerwanie od lutego do listopada. Polecamy kompozycje łączące nasadzenia wrzosów i wrzośców – oba gatunki to zimozielone krzewinki, których ulistnione pędy będą zdobiły ogród również po zakończeniu kwitnienia. W dalszej części artykułu wymienimy najciekawsze odmiany tych roślin. 

Wybór i przygotowanie stanowiska

Wrzosowate uwielbiają słońce – pod wrzosowisko przeznaczmy południową i zachodnią wystawę ogrodu. Ponadto przy wyborze stanowiska warto mieć na uwadze sąsiedztwo innych roślin. Najlepiej będą pasowały te, w towarzystwie których wrzosy występują w środowisku naturalnym – rośliny zasiedlające kwaśne bory na ubogich glebach piaszczystych, czyli jałowce, sosny, brzozy. Idealnie, gdy drzewa znajdą się w północnej części wrzosowiska, nie zacieniając zanadto niskich krzewinek. Dobrym towarzystwem dla wrzosów będą także krzewy należące do rodziny wrzosowatych – różaneczniki, pierisy, azalie, kalmie.

Kolejna bardzo istotna kwestia to sprawdzenie, jaki rodzaj gleby posiadamy w ogrodzie. Wrzosy i wrzośce naturalnie zasiedlają gleby lekkie i przepuszczalne, nie przyjmą się na gruntach ciężkich, gdzie częstym problemem jest stojąca woda. Wyjątkiem jest wrzosiec bagienny, preferujący stanowiska wilgotne, niezalecany do sadzenia na wrzosowiskach. 

Najlepszym terminem na założenie wrzosowiska jest przełom lata i jesieni, gdy w sprzedaży dostępnych jest wiele interesujących odmian, a warunki pogodowe sprzyjają wykształceniu silnego systemu korzeniowego przed nadejściem zimy. Dobrym momentem jest również wiosna – mamy wówczas duży wybór kwitnących odmian wrzośców. 

Powierzchnia wrzosowiska zależy od preferencji i dostępności wolnej przestrzeni w ogrodzie – efektownie prezentują się zarówno mniejsze nasadzenia zagospodarowane na rabatach bylinowych, jak również rozległe dywany wrzosów tworzących duże, barwne plamy. Z miejsca planowanych nasadzeń musimy usunąć murawę wraz z podłożem do głębokości około 15 cm, dokładnie odchwaścić stanowisko i starannie usunąć kamienie. Kontrolujemy odczyn gleby za pomocą zakupionego w sklepie ogrodniczym pehametru (do opakowania dołączona jest instrukcja użytkowania) – powinien on osiągać wartość w przedziale 3-4,5. W przypadku, gdy gleba ma zbyt wysoki odczyn, zakwaszamy ją poprzez dodatek kory roślin iglastych i kwaśnego torfu, przekopując dodatki z podłożem na głębokość około 25-30 cm. Jeśli problemem w ogrodzie jest zbita ziemia gliniasta, przed przystąpieniem do regulacji odczynu wykonajmy głębszy wykop (do około 30 cm głębokości), a dno wykopu wyłóżmy przynajmniej 10 cm warstwą żwiru. Warstwę żwiru przykrywamy geowłókniną i uzupełniamy mieszanką ziemi ogrodowej z torfem i korą. 

Istnieje także możliwość zakupu w centrach ogrodniczych gotowego podłoża do uprawy roślin wrzosowatych. Gleby powinno być na tyle dużo, aby posadzone w niej wrzosy rosły na lekkiej górce – w ten sposób zabezpieczamy je przed nadmiarem wody, którego te rośliny nie tolerują. Jeśli planujemy posadzić na wrzosowisku także drzewa i krzewy, sadzimy je w pierwszej kolejności, przed wrzosami. Przed posadzeniem wrzosów i wrzośców, lekko poruszamy system korzeniowy przy wyjmowaniu roślin z pojemników, rozluźniając go i stymulując do wzrostu. Krzewinki sadzimy w grupach po około 15 sztuk z danej odmiany w odległości około 20-30 cm od siebie, co daje 10-15 roślin/m². Wrzosy i wrzośce sadzimy na podobnej głębokości do tej, na której rosły w pojemniku – dolne gałązki powinny dotykać podłoża, ale jednocześnie część nadziemna nie może być przykryta glebą.

Pielęgnacja wrzosowiska

Podlewanie. Bezpośrednio po posadzeniu rośliny należy podlać obficie, na ogół jednak należy wystrzegać się utrzymywania nadmiernej wilgoci w środowisku wrzosów. Podlewać należy tak, aby gleba na wrzosowisku była jedynie bardzo lekko wilgotna – lepsze jest więc podlewanie częstsze, ale dość skąpe. Zimą podlewamy rośliny w bezmroźne dni niewielką ilością wody o temperaturze około 2-3°C. 

Nawożenie. W sklepach ogrodniczych znajdziemy gotowe nawozy dostosowane do wymagań pokarmowych roślin kwasolubnych. Rośliny zasilamy raz w roku wczesną wiosną. Więcej praktycznych informacji znajdziemy na etykietach dołączonych nawozów oraz u sprzedawcy. 

Ściółkowanie. Zadaniem ściółki jest utrzymanie kwaśnego odczynu gleby, zabezpieczenie roślin przed przemarzaniem oraz zapobieganie wzrostowi chwastów, co jest szczególnie ważne zwłaszcza w pierwszych latach po założeniu wrzosowiska. Do ściółkowania wykorzystujemy korę drzew iglastych, najlepiej przekompostowaną, ulegającą szybszemu rozkładowi. Aby zapobiec wzrostowi odczynu gleby, ściółkę należy regularnie uzupełniać, dokładając świeżą korę sosnową na częściowo przekompostowane już warstwy ściółki. Ochronę wrzosowiska przed przymrozkami rozpoczynamy, gdy temperatury spadają poniżej 0°C (zwykle w połowie listopada), ściółkując rośliny gałązkami iglastymi, które rozgarniamy na przełomie marca i kwietnia.

Cięcie. Termin zabiegu zależy od gatunku. Wrzosy, wrzosiec Watsona, wrzosiec popielaty            oraz wrzosiec rozpierzchły powinny być przycinane po rozpoczęciu wegetacji wczesną wiosną, natomiast wrzosiec krwisty i wrzosiec darlejski – na przełomie maja i czerwca. Rośliny tniemy tuż pod przekwitłymi kwiatostanami. Specjalne cięcie wykonujemy, gdy podczas bardzo upalnego lata krzewinki zaczną usychać – usuwamy wówczas zamierające gałęzie i obserwujemy, czy pojawiają się nowe pędy. Ich wzrost oznacza, że roślinę da się jeszcze uratować, należy ją wówczas wspomagać częstszym, ale mało obfitym podlewaniem i zasilającą dawką nawozu. 

Wybór gatunków i odmian

Wrzos czy wrzosiec? Termin kwitnienia wrzosów przypada pod koniec lata i na jesień, natomiast wrzośców – na wiosnę. To ogólna zasada, jednak jest pewien wyjątek. Od końca sierpnia dostępna jest w sprzedaży odmiana botaniczna wrzośca delikatnego o jesiennym terminie kwitnienia. Ojczyzną tego gatunku wrzośca jest południowa Afryka, w warunkach klimatycznych Polski bardzo łatwo zamiera po pierwszych przymrozkach. Możemy więc uprawiać te rośliny podobnie jak inne gatunki jednoroczne lub podjąć próbę przezimowania w pomieszczeniu. W tym celu należy jeszcze przed spadkiem temperatury do około kilku stopni powyżej zera przenieść rośliny do jasnego pomieszczenia o temperaturze 10-15°C. Uprawa wrzośca delikatnego zimą w pomieszczeniu jest jednak trudna z uwagi na niską wilgotność powietrza. Jak więc odróżnić wrzos od wrzośca? Należy przyjrzeć się liściom (u wrzosów: łuskowate, rosnące na łodydze pod kątem, u wrzośców: igiełkowate, rosnące prostopadle do pędu) oraz kwiatom (u wrzosów: kielichowate, złożone z oddzielnych płatków, u wrzośców: dzbanuszkowate, ze zrośniętymi płatkami). 

Odmiany wrzosów i wrzośców różnią się między sobą nie tylko barwą kwiatów, ale także liści. Możliwe, że spotkali się Państwo także z odmianami tych roślin o kwiatach żółtych lub niebieskich – jest to jednak efekt farbowania roślin na potrzeby marketingowe, a nie dzieło natury. 

Gatunek	Odmiana	Wysokość [cm]	Barwa kwiatów	Barwa liści	Termin kwitnienia
Wrzos pospolity	‘Alba Praecox’	35	biała	jasnozielona	VI-VIII
	‘Bonita’	30	purpurowa	złocista	VIII-X
	‘Carmen’	40	purpurowa	ciemnozielona	VIII-IX
	‘Dark Beauty’	30	czerwona	ciemnozielona	VIII-X
	‘Elsie Purnell’	35	różowa	niebieskawa	IX-X
	‘Heidezwerg’	20	jasnofioletowa	jasnozielona	VIII
	‘Orange Queen’	40	lawendowa	złocista	VIII-IX
	‘Silver Knight’	30	jasnofioletowa	niebieskawa	VIII-IX
	‘White Lawn’	10	biała	ciemnozielona	VIII-IX
	‘Winter Red’	40	fioletowa	złocista	VIII-IX
Wrzosiec darlejski	‘Darley Dale’	40	różowa	jasnozielona	II-V
	‘George Rendall’	30	różowa	jasnozielona	II-V
	‘Jack                         H. Brummage’	30	fioletowa	złocista	II-IV
	‘Kramer’s Rote’	35	fioletowoczerwona	ciemnozielona	II-IV
	‘White Perfection’	30	biała	ciemnozielona	II-IV
Wrzosiec krwisty	’Eva’	20	czerwona	ciemnozielona	II-III
	‘Foxhollow’	20	różowa	złocista	II-IV
	‘March Seedling’	15	purpurowa	ciemnozielona	II-V
	‘Nathalie’	20	purpurowa	ciemnozielona	II-IV
	‘Vivellii’	15	różowa	ciemnozielona	I-V
	‘Winter Beauty’	20	różowa	ciemnozielona	I-III
Wrzosiec popielaty	‘Golden Sport’	15	purpurowa	złocista	VI-IX
	‘Marina’	15	biała	jasnozielona	VIII-X
Wrzosiec rozpierzchły	‘Alba’	40	biała	ciemnozielona	VII-IX
	‘Birch Glow’	30	różowa	ciemnozielona	VIII-X
	‘Grandiflora’	35	różowa	ciemnozielona	VIII-X
	‘Holden Pink’	30	różowa	ciemnozielona	VIII-X
	‘Pyrenees Pink’	30	różowa	ciemnozielona	VIII-X
Wrzosiec Watsona	‘Dawn’	15	różowa	jasnozielona	VI-X
	‘Mary’	25	purpuroworóżowa	ciemnozielona	VI-X

Z jakimi innymi roślinami warto łączyć wrzosy?

• turzyce i trawy ozdobne: kostrzewy, miskanty, rozplenice;
• rośliny cebulowe: tulipany, narcyzy, hiacynty;
• rośliny o pokroju płożącym: golterie, macierzanki;
• rośliny o wyrazistych kolorach i ciekawym pokroju: karłowe świerki i sosny, klony palmowe, cyprysiki, żywotniki, magnolie, żarnowiec miotlasty, astry, rozchodniki okazałe;
• rośliny tworzące tło dla wrzosów: hortensja bukietowa, berberysy, bez koralowy. 

Dostępny na rynku bogaty wybór odmian wrzosów i wrzośców zachwyci zarówno wielbicieli klasyki, jak i zwolenników odważnych, pstrokatych zestawień barwnych. Mamy nadzieję, że zachęciliśmy Państwa do zaprojektowania wrzosowego zakątka. Życzymy magicznych chwil w jesiennym ogrodzie!