Aeracja to jeden z kluczowych elementów wiosennej regeneracji trawnika, wykonywany po wertykulacji (o wertykulacji pisaliśmy w artykule „Wertykulacja bez tajemnic”), a czasem zamiast niej. Ten zabieg dosłownie pozwala murawie „odetchnąć” i rozprostować korzenie. Jak to możliwe? O tym opowiemy Państwu w niniejszym artykule.
Na czym polega i co daje aeracja?
Aeracja polega na pionowym nakłuwaniu trawnika przy pomocy różnego typu narzędzi o pionowych kolcach. Zabieg można porównać do leczniczej akupunktury: tysiące małych, ale dość głębokich, regularnie rozmieszczonych otworów pozwala napowietrzyć i spulchnić zbitą, glebę i rozluźnić jej strukturę. Dzięki temu korzenie traw zyskują lepsze warunki do wzrostu i rozwoju: nie muszą przeciskać się przez twardą, przegęszczoną ziemię, dociera do nich więcej tlenu, ponadto woda i nawozy efektywniej wnikają w podłoże. Trawy mogą do woli czerpać z wilgoci i składników odżywczych, a pozytywne efekty rozrostu systemu korzeniowego wkrótce widać na powierzchni darni. Młode, żywo zielone źdźbła błyskawicznie się wydłużają, murawa nabiera wigoru, szybko się zagęszcza i łatwiej stawia opór mchom oraz chwastom. Co więcej, woda bez trudu wnika w rozluźnione podłoże, więc po opadach na trawniku przestają tworzyć się kałuże. To ważna korzyść, ponieważ zaleganie wody na powierzchni darni sprzyja rozwojowi mchu oraz chorób grzybowych traw.
Jakie są rodzaje aeracji?
Podczas aeracji kluczowe znaczenie mają głębokość i gęstość wykonywanych nakłuć, a także ich rodzaj. Wybór konkretnej metody aeracji powinien zależeć przede wszystkim od wieku i kondycji murawy oraz rodzaju gleby.
Aeracja powierzchniowa
Aeracja powierzchniowa (inaczej płytka) to delikatniejszy rodzaj tego zabiegu, łatwiejszy do przeprowadzenia i nie wymagający stosowania skomplikowanego sprzętu. Ma na celu napowietrzenie jedynie wierzchniej warstwy gleby. W darni wykonuje się pionowe otwory o głębokości 3-4 cm i średnicy ok. 0,5 cm, za pomocą narzędzi o litych kolcach. Aeracja powierzchniowa jest zalecana w przypadku zadbanej, zdrowej murawy, wolnej od mchu i grubej warstwy filcu. Wykonuje się ją już na młodych trawnikach, od drugiego lub trzeciego roku po ich założeniu. Na starszych trawnikach przeprowadza się ją corocznie, a na intensywnie użytkowanych nawet kilka razy w roku.
Aeracja wgłębna
Aeracja wgłębna to zabieg bardziej inwazyjny, wykonywany nie częściej niż raz w roku, dopiero po kilku latach użytkowania trawnika. Należy ją przeprowadzić, gdy podłoże nadmiernie się zagęszcza, staje się bardzo zbite, a po obfitym podlewaniu, roztopach czy opadach deszczu na jego zaskorupiałej powierzchni długo zalega woda. To najskuteczniejsza metoda głębokiego napowietrzenia ciężkiej, gliniastej gleby. Jest niezbędna w przypadku bardzo intensywnie użytkowanej, często udeptywanej murawy, na przykład pokrywającej boiska piłkarskie i place zabaw. Podczas tego zabiegu wykonuje się nakłucia o głębokości 6-10 cm i średnicy ok. 2 cm. Aby zintensyfikować i przedłużyć korzystny efekt aeracji wgłębnej, zalecane jest użycie narzędzi wyposażonych w ostrza w formie pustych w środku rurek. Tego rodzaju kolce przy każdym nakłuciu wydobywają na powierzchnię wycięte fragmenty darni. To tak zwane „korki”, które należy wygrabić i usunąć z trawnika. Integralną częścią tego typu aeracji jest piaskowanie, wykonywane bezpośrednio po niej.
Niezależnie od metody aeracji, bardzo ważne jest regularne rozmieszczenie nakłuć. Ich gęstość należy dostosować do rodzaju i struktury podłoża. W przypadku luźnych, stosunkowo lekkich gleb wykonuje się ok. 120 pionowych otworów na 1 m2 powierzchni trawnika. Ciężka, zbita, gliniasta gleba wymaga zwiększenia gęstości nakłuć do 180-200 na 1 m2 (co ok. 7-10 cm).
Kiedy i jak często należy przeprowadzać aerację?
Napowietrzanie amatorsko pielęgnowanego, przydomowego trawnika przeprowadza się od jednego do maksymalnie trzech razy w roku (w przypadku aeracji powierzchniowej), zależnie od jego wieku i kondycji. Najważniejsza jest aeracja wiosenna, wchodząca w skład cyklu zabiegów wspierających regenerację murawy po zimie. Wykonuje się ją w terminie od marca do maja, po wertykulacji lub zamiast niej, w przypadku młodych trawników. Jeśli murawa jest starsza, a do tego często deptana, a także gdy mamy w ogrodzie cięższą, gliniastą glebę, zabieg warto powtórzyć późnym latem. Ten termin jest wyjątkowo korzystny w przypadku aeracji wgłębnej, gdyż przypada w okresie intensywnego rozwoju korzeni traw.
Przed rozpoczęciem aeracji należy skosić trawę do wysokości ok. 3 cm, by ułatwić dostęp ostrzy aeratora do gleby. Podczas zabiegu duże znaczenie ma optymalna, umiarkowana wilgotność gleby. Aeracji nie należy wykonywać bezpośrednio po obfitych opadach deszczu, z drugiej strony, podłoże nie powinno być przesuszone. W razie potrzeby trawnik należy równomiernie podlać i odczekać kilka godzin. Gdy powierzchnia murawy nieco obeschnie i znikną z niej kropelki wody, można rozpocząć aerację.
Czym przeprowadzić aerację?
Dobór narzędzi trzeba dostosować do wielkości obszaru trawnika oraz tego, jak głęboko zamierzamy napowietrzyć glebę. Nie bez znaczenia są również kwestie finansowe.
Aerator ręczny, widły lub nakładki na buty
Aby wykonać powierzchniową aerację przydomowego skrawka murawy, wystarczy kilkakrotnie przespacerować się po nim w specjalnych kolczastych nakładkach na buty. Szybszym rozwiązaniem jest użycie lekkiego ręcznego aeratora w formie ażurowego wału z kolcami osadzonego na długim trzonku. Do wgłębnego napowietrzenia małego trawnika można wykorzystać widły i ponakłuwać nimi darń miejsce przy miejscu, w odstępach co 10-15 cm. Najlepiej sprawdzą się widły przeznaczone typowo do aeracji, wyposażone w proste ostrza, pełne lub wydrążone. Niestety, to metoda czasochłonna i wymagająca sporego wysiłku.
Aeratory elektryczne i akumulatorowe
Średniej wielkości trawnik, o powierzchni 100-400 m2, to wyzwanie dla aeratorów elektrycznych i akumulatorowych. Ich ceny mieszczą się zwykle w granicach 400-1500 zł. Oba typy urządzeń pracują cicho, ich obsługa jest prosta, a użytkowanie wymaga mniej czasu i wysiłku w porównaniu do „analogowych” rozwiązań opisanych powyżej. Oba mają swoje ograniczenia. Aeratory elektryczne podczas pracy muszą być podłączone do źródła zasilania, od którego można się oddalić maksymalnie na długość kabla. Teoretycznie ten problem rozwiązują nieco droższe, ale za to w pełni mobilne aeratory akumulatorowe, które po naładowaniu mogą pracować z dala od gniazdka elektrycznego. Niestety, pojemność akumulatora ogranicza czas pracy tego typu urządzeń, a tym samy powierzchnię trawnika, jaką można za ich pomocą jednorazowo napowietrzyć.
Aeratory spalinowe
Na rozległych trawnikach najczęściej stosuje się aeratory spalinowe zasilane olejem napędowym lub mieszanką benzyny z olejem. Ich wady i zalety są podobne jak w przypadku kosiarek spalinowych (pisaliśmy o nich w artykule „Robot koszący czy kosiarka”). Są najbardziej wydajne, a jeśli zaopatrzymy się w zapas odpowiedniego paliwa, mogą pracować przez wiele godzin. Z drugiej strony, to najmniej ekologiczny typ urządzeń napowietrzających: pracują głośno i emitują toksyczne spaliny. Są drogie: ich ceny nie spadają poniżej 1300 zł, a często bywają kilkukrotnie wyższe. Koszty ekologiczne i finansowe jeszcze bardziej narastają w przypadku paliwożernych aeratorów z silnikiem spalinowym wyposażonych w napęd. Te ostatnie są polecane do profesjonalnej pielęgnacji wielkoobszarowych trawników, np. muraw piłkarskich.
Aeratory elektryczne, akumulatorowe oraz spalinowe posiadają modele łączące w sobie funkcje aeratora i wertykulatora. To oszczędność miejsca niezbędnego do przechowywania sprzętu, a także pieniędzy: jedno dwufunkcyjne urządzenie, choć drogie, kosztuje mniej niż zsumowane ceny dwóch osobnych sprzętów podobnej klasy.
Aeracja – i co dalej?
W przypadku napowietrzania z użyciem aeratorów o wydrążonych ostrzach bezpośrednio po zabiegu trzeba dokładnie wygrabić korki zbitej ziemi i darni wydobyte na powierzchnię trawnika. Można je przeznaczyć na kompost lub wrzucić do pojemnika na bioodpady. Aby utrwalić korzyści płynące z aeracji, tuż po niej zalecane jest piaskowanie. Zabieg zapobiega zasklepianiu się otworów po aeracji, rozluźnia strukturę ciężkich, gliniastych gleb i poprawia ich przepuszczalność. Sprowadza się do równomiernego rozsypania na całej powierzchni trawnika kilkumilimetrowej warstewki piasku, który wypełni otwory po kolcach aeratora. Do tego celu najlepszy jest suchy, kwarcowy piasek rzeczny o grubości ziaren 0,5-0,8 mm. W razie potrzeby można go wzbogacić domieszką niewielkiej ilości innego składnika. Może to być m. in. silnie rozdrobniony kompost, sproszkowana kreda o odkwaszającym działaniu lub wręcz przeciwnie, kwaśny torf obniżający pH gleby.
W dalszej perspektywie, po upływie około tygodnia od aeracji, zalecane jest nawożenie, które przyspieszy regenerację naruszonych korzeni traw i da im siłę do wzrostu. Jak prawidłowo przeprowadzić wiosenne nawożenie murawy i jaki nawóz wybrać, opowiemy Państwu już w krótce w kolejnym artykule.
